Đưa nghệ thuật hát then – đàn tính Tuyên Quang từ di sản thành “tài sản” văn hóa

Hát then – đàn tính là loại hình nghệ thuật diễn xướng dân gian đặc sắc của đồng bào Tày, Nùng, Thái ở vùng núi phía Bắc Việt Nam, trong đó Tuyên Quang là một trong những cái nôi tiêu biểu. Trải qua nhiều thế hệ, hát then – đàn tính không chỉ giữ vai trò quan trọng trong đời sống tâm linh, sinh hoạt văn hóa cộng đồng mà còn từng trở thành “vũ khí tinh thần” trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp, góp phần cổ vũ lòng yêu nước và ý chí đấu tranh của đồng bào vùng biên giới.

Ngày nay, trong bối cảnh hội nhập và phát triển, nghệ thuật hát then – đàn tính tiếp tục khẳng định giá trị bền vững khi vừa là di sản văn hóa quý báu, vừa mở ra những cơ hội phát triển kinh tế cho cộng đồng địa phương.

1.Phát triển hát then – đàn tính thành sản phẩm du lịch văn hóa

Năm 2019, nghệ thuật hát then chính thức được UNESCO ghi danh vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Đây không chỉ là niềm tự hào của đồng bào Tày, Nùng, Thái mà còn là động lực quan trọng để các địa phương, trong đó có Tuyên Quang, đẩy mạnh công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản gắn với phát triển du lịch.

Tại Tuyên Quang, nhu cầu của du khách đối với các sản phẩm du lịch trải nghiệm văn hóa truyền thống ngày càng gia tăng, đặc biệt là những hoạt động gắn với nghệ thuật hát then – đàn tính. Nắm bắt xu thế đó, Khu du lịch xã Tân Trào đã bước đầu đưa loại hình nghệ thuật này trở thành sản phẩm phục vụ du lịch. Một số câu lạc bộ hát then – đàn tính, tiêu biểu là Câu lạc bộ thôn Tân Lập, thường xuyên tổ chức biểu diễn vào các dịp lễ hội, sự kiện văn hóa – du lịch hoặc theo yêu cầu của du khách.

Các buổi trình diễn được tổ chức tại homestay, khu du lịch và những địa điểm nổi tiếng như Khu di tích Quốc gia đặc biệt Tân Trào, Hồ Nà Nưa, góp phần tạo nên không gian trải nghiệm văn hóa đậm bản sắc địa phương. Tuy nhiên, hoạt động biểu diễn hiện nay vẫn chưa được duy trì thường xuyên, công tác quảng bá còn hạn chế, khiến nhiều du khách chưa có cơ hội tiếp cận và thưởng thức loại hình nghệ thuật đặc sắc này.

Trước thực tế đó, địa phương có thể chủ động đưa hoạt động thưởng thức hát then – đàn tính vào chương trình các tour du lịch, đồng thời liên kết với các doanh nghiệp lữ hành để xây dựng tour trải nghiệm học hát then, thực hành đàn tính. Mô hình này không chỉ mang lại nguồn thu nhập ổn định cho người dân bản địa mà còn giúp du khách có trải nghiệm sâu sắc, toàn diện hơn về văn hóa Tuyên Quang.

2.Các lớp học hát then – đàn tính: Hướng đi giàu tiềm năng kinh tế

Song song với phát triển du lịch trải nghiệm, việc tổ chức các lớp dạy hát then – đàn tính tại xã Tân Trào đã và đang mở ra hướng đi mới trong phát triển kinh tế cộng đồng. Đây không chỉ là nơi truyền dạy kỹ năng, gìn giữ giá trị truyền thống mà còn là môi trường khuyến khích sự sáng tạo, đổi mới trong biểu diễn nghệ thuật.

Câu lạc bộ Hát then – Đàn tính thôn Tân Lập thu hút đông đảo người dân tham gia, từ các bà, các mẹ đến những em nhỏ mới 10–11 tuổi. Vào mỗi tối thứ sáu, thứ bảy hằng tuần, tiếng đàn tính hòa quyện cùng làn điệu then ngọt ngào lại vang lên tại Nhà văn hóa thôn, trở thành niềm tự hào chung của cộng đồng.

Thông qua các lớp học, các thành viên có cơ hội tham gia biểu diễn tại nhiều sự kiện văn hóa lớn, qua đó tích lũy kinh nghiệm sân khấu, nâng cao kỹ năng biểu diễn và có thêm thu nhập từ hoạt động nghệ thuật. Đối với nhiều em nhỏ, những lần đứng trên sân khấu lớn không chỉ là kỷ niệm đáng nhớ mà còn góp phần nuôi dưỡng niềm đam mê và ý thức gìn giữ di sản văn hóa dân tộc.

3.Mạng xã hội – kênh quảng bá hiệu quả trong thời đại số

Trong bối cảnh chuyển đổi số, việc quảng bá di sản văn hóa thông qua mạng xã hội được xem là hướng đi phù hợp và giàu tiềm năng. Việc chia sẻ các video biểu diễn hát then – đàn tính trên các nền tảng trực tuyến giúp loại hình nghệ thuật truyền thống tiếp cận gần hơn với công chúng, đặc biệt là giới trẻ và du khách quốc tế.

Thầy giáo Xuân Hữu, người giảng dạy hát then – đàn tính, đã chủ động đưa loại hình nghệ thuật này lên mạng xã hội, thu hút sự quan tâm của đông đảo người xem. Thông qua kênh TikTok Xuân Hữu Đàn Tính, thầy chia sẻ các hoạt động giảng dạy, giao lưu với các câu lạc bộ trên cả nước và giới thiệu trải nghiệm văn hóa này tới du khách nước ngoài. Từ đó, không chỉ góp phần lan tỏa giá trị di sản mà còn mở ra cơ hội kinh tế mới như mở lớp học, biểu diễn và tiêu thụ nhạc cụ đàn tính.

4.Kết luận

Với những tiềm năng sẵn có, nghệ thuật hát then – đàn tính hoàn toàn có thể trở thành sản phẩm du lịch văn hóa đặc sắc, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội của tỉnh Tuyên Quang. Để hiện thực hóa mục tiêu đưa di sản trở thành “tài sản”, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa chính quyền địa phương, các cơ quan chuyên môn, doanh nghiệp du lịch và cộng đồng dân cư, nhằm xây dựng mô hình phát triển bền vững, vừa bảo tồn giá trị truyền thống, vừa tạo sinh kế ổn định cho người dân.