LỄ NHẢY LỬA CỦA NGƯỜI PÀ THẺN

Lễ nhảy lửa là một nghi lễ dân gian độc đáo, mang đậm yếu tố tín ngưỡng và bản sắc văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc Pà Thẻn, hiện cư trú chủ yếu tại xã Hồng Quang (huyện Lâm Bình) và xã Linh Phú (huyện Chiêm Hóa), tỉnh Tuyên Quang mới. Đây là một trong những lễ hội tiêu biểu phản ánh đời sống tâm linh phong phú, niềm tin thiêng liêng vào thần linh và khát vọng chinh phục thiên nhiên của cộng đồng người Pà Thẻn.

Với những giá trị đặc sắc về văn hóa và tín ngưỡng, Lễ nhảy lửa của người Pà Thẻn đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ghi danh vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, khẳng định giá trị và tầm quan trọng của di sản trong kho tàng văn hóa dân tộc Việt Nam.

1.Thời gian và không gian tổ chức

Lễ nhảy lửa thường được tổ chức vào thời điểm giao mùa giữa năm cũ và năm mới hoặc vào dịp kết thúc vụ mùa, phổ biến trong các tháng 10 và 11 âm lịch. Không gian lễ hội thường diễn ra tại sân nhà hoặc khu vực sinh hoạt chung của bản làng, nơi cộng đồng cùng tụ họp để thực hiện các nghi thức và tham gia lễ hội.

2.Nghi thức của lễ nhảy lửa

Lễ hội gồm hai phần chính: phần nghi lễ tâm linh và phần nhảy lửa.

Ở phần đầu, thầy cúng tiến hành các nghi thức gọi mời thần linh, tổ tiên về chứng giám và nhập vào những người tham gia lễ. Những lời khấn, tiếng trống, tiếng nhạc vang lên trong không gian huyền bí, tạo nên sự kết nối giữa con người với thế giới tâm linh.

Phần trọng tâm của lễ hội là nghi thức nhảy lửa. Một đống lửa lớn được đốt lên cho đến khi chỉ còn than hồng đỏ rực. Dưới sự dẫn dắt của thầy cúng, các chàng trai Pà Thẻn trong trạng thái xuất thần sẽ lần lượt nhảy vào đống than, dùng tay và chân trần đảo than hồng mà không bị bỏng. Nghi thức này thể hiện sức mạnh tinh thần, lòng dũng cảm và niềm tin tuyệt đối vào sự che chở của thần linh.

3.Ý nghĩa văn hóa – tâm linh

Theo quan niệm của người Pà Thẻn, lửa là yếu tố linh thiêng có khả năng xua đuổi tà ma, bệnh tật và những điều xui rủi, đồng thời mang lại may mắn, sức khỏe và sự no đủ cho bản làng. Việc tổ chức lễ nhảy lửa là dịp để tạ ơn thần linh đã phù hộ cho mùa màng tươi tốt, cuộc sống ấm no, con người khỏe mạnh, đồng thời cầu mong một năm mới bình an, thuận lợi.

Lễ nhảy lửa còn có ý nghĩa sâu sắc trong việc giáo dục truyền thống, hun đúc tinh thần đoàn kết cộng đồng, góp phần hình thành bản lĩnh, tính cách kiên cường của người Pà Thẻn trong quá trình sinh sống và thích nghi với môi trường tự nhiên khắc nghiệt.

4.Giá trị và vai trò hiện nay

Ngày nay, Lễ nhảy lửa của người Pà Thẻn không chỉ được gìn giữ như một nghi lễ tín ngưỡng truyền thống mà còn trở thành sản phẩm văn hóa – du lịch đặc sắc của tỉnh Tuyên Quang mới. Việc bảo tồn và phát huy giá trị lễ hội góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng về di sản, gắn bảo tồn văn hóa với phát triển du lịch bền vững và cải thiện đời sống kinh tế – xã hội của người dân địa phương.